Tiroid bezinin az ve çok çalýþtýðý durumlarda vücudumuzdaki vitaminlerin metabolizmasýnda da deðiþiklikler olmaktadýr. Bu durumlara göre bazý vitaminlerin destek olarak alýnmasý faydalýyken bazýlarýný almamalýdýr.  Hipotiroidi dediðimiz  tiroid bezi az çalýþmasý durumunda ve hipertiroidi denilen tiroid  bezinin aþýrý çalýþmasý  durumunda  vitaminlerde görülen deðiþikler  ile destek olarak hangi vitaminlerin alýnmasý gerektiði aþaðýda verilmiþtir:

A)    Hipotirodi (tiroid bezi az çalýþmasý)  hastalýðýnda vitamin deðiþiklikleri:

Hipotiroidide A vitaminin öncü maddesi olan beta-karoten kanda birikir ve  A vitaminine dönüþemez. Bu nedenle tiroid bezi yetmezliði olan kiþiler  A vitamini içeren multivitamin ilaçlar almamalýdýr.  

E vitamini de hipotiroidide kanda artýþ gösterir. Bu nedenle E vitamini almaya gerek yoktur.

Tiamin vitamini tiroid hormon yapýmýný azalttýðýndan tiroid yetmezliðinde verilmez.

Hipotiroidide kanda riboflavin (B2 vitamini) düzeyi azalýr.  Bu vitamin T4 hormonundan T3 hormonu oluþumunu artýrdýðý için hipotirodili hastalarda kullanýlmalýdýr.

Pridoksin yani B6 vitamini tiroid hormon yapýmýný ve etkisini artýrdýðýndan hipotiroidide alýnmasý faydalý olur.

Hipotiroidide  kanda homosistein düzeyinde artýþ ve buna baðlý koroner kalp hastalýðý riski arttýðýndan   folik asit vitamini, B12 vitamini ve B6 vitamini verilmesi faydalý olur ve böylece homosistein düzeylerinde azalma saðlanýr.

Özetle; tiroid bezi yetmezliðiniz varsa B2, B6, folik asit ve B12 vitamin desteði alýnabilir. Buna karþýlýk A ve E vitamini alýnmamalýdýr.

B) Hipertirodi (tiroid bezi aþýrý çalýþanlarda) vitamin desteði:

Tiroid bezi aþýrý çalýþan kiþilerde   kandaki A vitamini düzeyinde azalma olmakta ve bazý hastalarda karanlýða uyumda yani gece görüþünde zorluk olabilmektedir. Bu nedenle A vitamini desteði faydalý olabilir.

Tiroid hormonu çok olunca veya hipertiroidi durumunda baðýrsaklardan kalsiyum emilimi azalýrken böbreklerden ve dýþký yolu ile kalsiyum atýlýmý artar. Kandaki D vitamini düzeyi normaldir. Þiddetli hipertiroidi olan bazý hastalarda kan kalsiyumu artýþý olabilir. Bu nedenle kanda kalsiyum düzeyine bakmak gerekir.

E vitamini hipertiroidisi olan hastalarda oksijen yan ürünlerinin (radikalleri) oluþmasýný azaltarak faydalý olur. Tiroid bezi çok çalýþan kiþilerde kandaki E vitamini ve koenzim Q 10 düzeylerinde azalma olduðundan E vitamini ve koenzim -Q10 desteði  gerekir.

Tiroid bezi fazla çalýþan kiþilere Tiamin (B1 vitamini) verilmesi faydalý olmaktadýr. Tiamin, hipertiroidiye baðlý þikayetlerde azalma  yaptýðý gibi  bu hastalýða baðlý  adet bozukluklarýný önlemede de faydalý olmaktadýr. Tiamin,   tiroid hormon yapýmýný azaltmaktadýr.

Hipertiroidi durumunda vücudun B6 vitaminine ihtiyacý artar ve kanda  azalýr. Bu nedenle hipertiroidide B6 vitamin desteði faydalýdýr

Tiroid bezi fazla çalýþtýðýnda kandaki B12 vitamini  ve folik asit düzeylerinde azalma  olmaz

Tiroid bezinin fazla çalýþmasý C vitamininde azalma yapar. Bu nedenle C vitamini desteði faydalý olmaktadýr.

      Özetle hipertiroidi durumunda vücudumuzu oksidan maddelerin  yani oksijen radikallerinin  (oksijen yanma ürünlerinden) hasar yapýcý etkisinden koruyacak antioksidan vitaminler dediðimiz A vitamini, E vitamini ve C vitamini ve koenzim Q 10 düzeylerinde de azalma oluþtuðundan verilebilir. Hipertiroidi hastalarýn antioksidan vitaminlerle  (A, E, C vitamini) birlikte tiamin ve  B6 vitamini kullanmalarý  da faydalýdýr.

Prof Dr Metin Ozata nin Tiroid Hastalari icin hazirlamis oldugu 99 SAYFADA TIROID HASTALIKLARI Ýs Bankasi yayinlarindan cikti, 2008 Eylul

Hipertiroidizm, tiroid bezinden asiri tiroid hormonu (T4 ve T3) salgilanmasiyla olusan bir hastaliktir. Bu hastaliga tirotoksikoz ismi de verilir.
Hipertiroidiye neden olan hastaliklar sunlardir:
1. Graves hastaligi,
2. Toksik noduler guatr (Tiroid bezindeki sicak bir nodulden asiri hormon salgilanmasi)
3. Tiroid bezinin iltihaplari (tiroiditler),
4. Asiri iyod alinmasi (nodulu olan hastalarin iyodlu tuz veya iyodlu oksuruk surubu icmeleri ile)
5.  Asiri tiroid hormonu almakla (Tiroid hormon   ilaclarinin asiri alinmasi)
 
Graves hastaligi tiroid bezinin nedeni bilinmeyen otoimmun bir hastaligidir. Bu hastalikta vucut tiroid bezine karsi TSH reseptor antikoru uretir ve bu antikorlar tiroit bezini uyararak asiri hormon uretmesine neden olurlar.  Bu antikorlarin nasil  olustugu henuz bilinmemektedir. Bu hastalarda guatr ve gozlerde one dogru cikma-firlama (oftalmopati) olusur. Hipertiroidili hastalarin cogunda (%70-80) Graves hastaligi vardir.
 
Sicak noduller de hipertiroidi yaparlar. Hipertiroidili hastalarin % 5’inde sicak nodul  vardir.
 Tiroit bezinin iltihaplari (tiroiditleri) sirasinda da hastaligin ilk asamasinda hipertiroidi gelisebilir. Tiroid bezi iltihaplarinda boyunda agri olusur. Bazi hastalarda ates vardir.
 
Hipertiroidisi olan bir hastada asagidaki sikayetler ve bulgular gelisir :
1. Kilo kaybi
2. Kaslarda zayiflik
3. Ellerde titreme
4. Uyumada zorluk
5. Carpinti
6. Saclarda incelme ve dokulme
7. Ciltte incelme ve nemlilik ve asiri terleme
8. Bagirsak hareketlerinde artma ve bazen ishal
9. Sinirlilik
10. Gozlerde ileri dogru firlama
11. Adetlerde bozulma
12. Tiroit bezinde buyume (guatr) olusmasi
13. Sicaga tahammul edememe
14. Erkeklerde memelerde buyume
15. Kemik erimesi (Osteoporoz)

TANI
 Hipertiroidi tanisi icin kanda tiroid hormonlarina (T4 ve T3) ve TSH duzeyine bakilir. Kanda T4 ve T3 duzeyleri yuksek, TSH  dusuk bulunursa hipertiroidi teshisi konur.

HIPERTIROIDI HIC TEDAVI EDILMEZSE NE OLUR?

Hipertiroidi tedavi edilmezse hastada kilo kaybi devam eder; kalpte ritm bozuklugu, kalp yetmezligi ve bir iltihap veya enfeksiyon sirasinda tiroit krizi, sok ve olum olusur. Bu nedenle hipertiroidi mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastaliktir.

  TEDAVI
 Hipertiroidi tedavisinde 3 yontem vardir :
1. Ilac tedavisi
2. Radyoaktif iyod tedavisi
3. Cerrahi (ameliyat)

ILAC TEDAVISI:
Hipertiroidisi olan butun hastalara kanda yuksek olan tiroit hormonlarini  normal duzeye getirmek icin once ilac tedavisine baslanir. Ilac olarak  kimyasal ismi propiltiourasil olan ilac (Propycil tablet ) veya kimyasal ismi metimazol olan ilac (Thyromazol tablet) ve beraberinde nabiz sayisini azaltacak ilaclar  baslanir. Ilacin dozunu doktorunuz  hastaligin siddetine gore ayarlar. Ilac tedavisine basladiktan 6-8 hafta sonra tekrar kontrole cagrilirsiniz ve hormonlarinizin durumuna gore ilac dozunun ayarlanmasi yapilir. Bu sekilde 1,5-2 ayda bir kontroller yapilarak en az 9 ay – 1 yil ilac tedavisine devam edilir ve doktorunuzun kararina gore ilac kesilebilir. Doktorun haberi olmadan ilac kesilirse hastalik tekrar alevlenir veya nuks eder. Boylece o zamana kadar yapilan tedavi de bosa gitmis olur. Bu nedenle ilac tedavisi doktorunuza danisilmadan kesilmemelidir.
Ilac tedavisi sirasinda atesiniz cikar ve bogazda agri olursa hemen doktorunuza basvurmaniz gerekir. Bu durum kanda beyaz hucrelerin (Lokosit) cok azalmasindan dolayi olmus olabilir. Cok nadir olan bu durum olusursa ilaclar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi yapilir.
Tedavi sirasinda karaciger enzimlerinde hafif yukselmeler olabilir. Ancak bu durum hipertiroidinin etkisiyle de olabilir. Bu nedenle SGOT (AST) ve SGPT (ALT) enzim  duzeyleri sik aralarla takip edilmeli ve tedaviyle birlikte enzim duzeyleri gittikce artiyorsa ilaclar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi verilmelidir.
Ilaclar  doktorunuz tarafindan kesildikten sonra hastalik ilk 6 ayda % 30-50 nuks ettiginden ilac kesildikten sonra da tekrar kontrole gelmek gerekir.
 Sicak nodul varsa ilaclarla hormonlar normal duzeye getirildikten sonra radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapilir.
 Ilac tedavisiyle hastaligi duzelen hastalarda ilac kesildikten sonra hastalik tekrar alevlenirse veya nuks ederse kesin tedavi dedigimiz radyoaktif iyod tedavisi veya cerrahi tedavi yapilabilir.
 Hipertiroidili hastalarin dikkat etmeleri gereken bir husus IYOTLU TUZ YEMEMELERIDIR. Piyasada bazi firmalarinin urettikleri, kendiliginden tuzluklu, IYOTSUZ TUZLAR satilmaktadir. Hipertiroidisi olan hastalarin iyotsuz tuz yemeleri gerekir. Ailedeki diger kisilerin iyot almalarini saglamak icin yemekler tuzsuz yapilmali hasta iyotsuz tuz kullanmali, ailedeki diger kisiler ise iyotlu tuz kullanmalidirlar.
 Sigara icenlerde hastalik zor iyilestiginden ve goz hastaligi ortaya ciktigindan  SIGARA ICILMEMELIDIR.

NUKS, YANI HASTALIGIN ALEVLENMESI SU HASTALARDA DAHA SIK GORULUR:
1- Guatrin buyuk olmasi
2-  Genc yastaki hastalarda
3-  Hastaligi baslangicta siddetli  olanlarda
4- Baslangicta oftalmopati  (gozde disari firlama) olanlarda
5- Sigara icenlerde
6- Iyotlu tuz kullananlarda veya iyotlu oksuruk surubu icenlerde
7- TPO antikorlari yuksek olanlarda
8- Hormonlari normale getirebilmek icin yuksek doz antitiroid ilaclara ihtiyac olan hastalarda
9- TSH duzeylerindeki dusuklugun duzelmedigi hastalarda

Radyoaktif Iyod Tedavisi

Ilac tedavisiyle  hormonlarin normal duzeye geldigi hastalarda ilaclar azaltilarak kesilir. Ilaclar kesildikten sonra  hastalik tekrar nuks ederse (alevlenirse) bu defa kesin tedavi denilen radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapilir.
Radyoaktif iyod tedavisi ayrica sicak nodulu olan ve hormonlari yuksek olan hastalarda da  tercih edilen bir tedavi secenegidir. Bu hastalarda once ilaclarla hormonlar normale getirilir ve sonra radyoaktif iyod tedavisi yapilir.
Radyoaktif iyod Nukleer Tip  uzmanlari tarafindan endokrinoloji uzmaninin kontrolunde verilir. Radyoaktif iyod verilmeden 3 gun once ilaclar (Propycil veya Thyromazol gibi) kesilir ve radyoaktif iyod aldiktan 3-4 gun sonra tekrar baslanir. Radyoaktif iyodun kanser yapici veya ureme sistemine zararli bir etkisi yoktur. Ancak kadinlarin 6 ay sonra gebe kalmalarina izin verilir. Radyoaktif iyod alan hastalarin  % 80-90’ninda ilk yil icinde kalici hipotiroidi (tiroid bezi yetmezligi) gelisir ve omur boyu  tiroid hormon ilaci almalari  zorunlulugu vardir. Bunu hastalarin bastan bilmeleri ve kabul etmeleri gerekir.

Radyoaktif Iyod Tedavisi Alan Hastalara Ogutler:

1-  Hastanin kullandigi  catal, kasik ve bicak  baskasi tarafindan kullanilmaz.  Bulasiklar bulasik makinesinde yikanmalidir.
2- Yeni dogan cocuklar (8 yas alti cocuklar) ve gebe kadinlarla yakin temas yasaklanir.  Ancak ayni odada oturabilirler.
3-  Hastanin bebegi varsa emzirmesi yasaklanir.
4- Tuvalet sonrasi tuvalet 2 kez yikanmali ve eller iyice yikanmalidir.
5- Bogazda veya boyunda agri olursa aspirin veya  diger benzer ilaclar  faydali olabilirse de doktorunuza danismadan almayiniz.
6- Sinirlilik, ellerde titreme veya carpinti olursa (radyasyon tiroiditi) doktora  basvurmalidir.

Cerrahi (Ameliyat) Tedavisi:

Hipertiroidisi olan hastalardan guatri buyuk olanlarda tavsiye edilir.  Tiroit bezinin bir kismi veya tamamina yakini ameliyatla alinir. Ameliyat oncesi ilac tedavisiyle hormonlarin normal duzeye gelmesi saglanmalidir.
Ameliyat ayrica sicak nodulu olan, ancak nodul capi buyuk olan hastalarda tercih edilen bir tedavi secenegidir.

KAYNAKLAR:
1. www.tiroit.org
2. www.endokrinoloji.org
3. 99 Sayfada Tiroid,  Prof Dr Metin Ozata, Is bankasi kultur yayini, 2008 Eylul